Reklam

Ali Pir Civan

Amasya - Çorum - Tokat bölgesiyle ilgili Alevilik arastirmalarim 1974 yillarinda baslamistir. 1984’te yerel sözlü arastirma ve yazili tarihi kaynaklari incelemem sonucu; Baba Ilyas,Baba Ishak, Piri Baba, Koyun Baba, Seyh Çoban, Atufi Hayrettin Hizir, Rumi Dede, Kemal Dede, Sucu Hatun, Serçoban, Garip Dede, Hamza Dede, Ukkâse Sultan, Kum Baba, Muhammed Dede, Gani Baba, Elvan Çelebi, Sitki Baba, Kul Fakir, gibi onlarca dede, baba, ozanin menkibelerini derleyerek nesnel olarak degerlendirerek bazi bölümlerini yayinladim.(1-5) Yine, Türkmen Alevi Babalarina iliskin arastirmalarim halen devam etmektedir.Bu makalemle de adi yöre disinda pek fazla bilinmeyen: Genç yasta bacisi ile Hakk’a yürüyen bir ulu zatin yasam öyküsünü söylencelerden hareketle, tarihsel kaynaklarla ve tarihi zaman kesitine oturtarak örtüstürmeye çalisacagim...

Ali Pir Civan; Türkmen Kizilbas pirlerindendir. Genç oldugu için Ali Bir Civan ya da Pir Ali Bircivan olarak anilmaktadir. 19 Agustos 2001 Pazar günü Merzifon -Karatepe Köyü’den Kemal Erikçi’ in arabasiyla ve Hamza Erikçi’nin rehberliginde Gümüshaciköy Ilçesine bagli ve 7 Km. mesafedeki Sarayözü Köyü’nde bulunan Ali Pir Civan’in türbesini ziyaret ettim. Iki yildir köyde Ali Pir Civan tören ve senlikleri düzenlendigi için köy yolu Muhtarin girisimiyle yeniden yapilmis ve türbenin önününe degin asfaltlanmis. Pazar günü oldugu için çevre köylerden adak kurbanlari getirilmisti. Dergahta kalabalik bir kitle vardi. Cemevinin dedesi Hüseyin Yüksel ve Ibrahim Cesur ile köyün gençleri bizlimle ilgilendiler. (6) Ali Pir Civan’ in söylencelerini anlattilar. Küçük bir orman köyü olan Sarayözü; Kizilbas kirimindan kaçan Alevilerce kurulmustur. Ali Pir Civan ; 8. Imam Ali-er Riza Horasan-i (765-818)’nin soyundan gelmektedir. Köyün yarisi ocakzade olup, Ali Pir Civan ile ayni soydan gelmektedirler. Ali Pir Civan; Gümüshaciköy’de dergahi bulunan Alevi pirlerinden Sah Mahmut-i Veli’ nin dört oglundan en küçügüdür. Sah Mahmut-u Veli’nin Keçeçi Baba ile akraba olduklari söylenmektedir. Anlatilanlara göre; Osmanli döneminde “Kizilbas Katliamlari”ndan birinde Ali Pir Civan ve bacisi Gümüshaciköyü’nde asilarak öldürülür. Talipleri de naislari alarak Sarayözü’ne getirerek defnederler. Ali Pir Civan’in ayak ucuna Bacisini da defnettiklerinden türbe 8 Metre uzunlugunda olur. Her iki kardes, ikiz ve çok uzun boylu, civan gibi, selvi boylu kiz ve yakisikli delikanli olduklarindan; ayni zamanda özüyle, sözüyle ve davranislariyla da bir ve beraber olduklari için, babalari çocuklarinin ikisine birlikte “Bircivan” demistir. Her ikisi de yöre insani tarafindan çok sevildikleri için ve Hz.Hüseyin gibi davalari ugruna sehit olduklarindan ayni tabutta defnedilmislerdir. Gümüshaciköy’ün kuzeyindeki dagin öbür yüzüne degin Tabutu 12 yigit Kizilbas delikanlinin gece gizlice tasidigi ve su anki yamaç yere gömdükleri rivayet edilmektedir.

Ali Pir Civan genç olmasina ragmen irfani ile yörede büyük bir kitleyi kendisine baglamis ve talip edinmistir. Bayrami Melamilerinin önderi Pir Ali Aksarayi’nin oglu Celebi Seyhi Ismail Masuki (1508-1528)’in kitlesel örgütlenmesinden kaygi duyan Osmanli yönetimi; “Oglan Seyh” diye ünlenen bu bilge kisiyi “Seyhülislam ve Ulemâ”nin yargilamasi sonucu verdikleri fetvayla “dinsizlik” suçlamasiyla boynu kesilerek öldürülmüstür. Tipki Ismail Masuki gibi Ali Pir Civan’da bacisi ile zalim bir Osmanli pasasi tarafindan Gümüshaciköy kasabasinda genç yasta asilmislardir.

 

Tokat-Çorum-Amasya- Merzifon bölgesinde ki onlarca Alevi köyünde Horasan Erenlerinden bir veya birkaç evliyanin türbesi vardir. Dede Kargin Ocagi dedelerinden Harizli Asik Sitki (1865-1928) ve Piri Baba Ocagi dedelerinden Kireymirli Asik Kul Fakir (1873-1938) yörenin ünlü ozanlarindandir. (7- Bu iki Alevi ozani bölgedeki tüm ulu zatlar için deyisler söylemislerdir. Ali Pir Civan dergâhinda da cemlerde bulunmuslardir. Türk töresi ve “Atalar kültü” geregi bu dede ve baba mekanlari ve türbeleri kutsanarak, bugüne kadar halk tarafindan korunarak ve gelenekleriyle, menkibeleriyle birlikte yasatilarak getirilmistir.

Sarayözü Köyü’nde farkli farkli anlatima göre Ali Pir Civan:

1) Yavuz Selim dönemindeki Kizilbas katliaminda asilmistir.

2) Köprülü Mehmet Pasa, Gümüs nahiyesinde asmistir.

3) Kuyucu Murat Pasa döneminde asilmistir, günlerce daragacinda kalmistir.

4) Yörede yapilan Kizilbas kiyimlarindan herhangi birisinde asilmis olabilir.

Bu söylencelerden hangi olay olasiliklar dahilindedir ?

Amasya-Merzifon-Osmancik- Çorum-Tokat bölgesinde Alevi katliamlarina iliskin: Osmanli yönetiminin üst düzey karar organi olan “Divân-i Hümâyun”a ait ferman suretlerini kapsayan “Mühimme Defteri” kayitlarinda çok sayida belge mevcuttur.(9 ) Ayrica çok sayida Seyhülislam fetvalarida vardir. Bölgede gerçeklesmis önemli bazi olaylari tarihi kaynaklardan özetleyerek verelim.

1) II.Murad 1427 yilinda Amasya - Tokat - Çorum bölgesinde; dört kardesin oymak beyi oldugu Alevi Kizilcakocaogullari Türkmenleri üzerine Yörgeç Pasa’yi bir ordu ile göndererek hile ile verdigi yemekte 4 kardesin basini ketirir ve 400 kiside zincir ve prangalarla baglayarak bir magarada yaktirir.Çorumlu ovasinda çoluk çocuk demeden Türkmenleri kirip geçirir. Sürü ve davarlarina da el koyar. (10) Hoca Sadeddin Efendi bu Osmanli katliamini övünerek ve ballandirarak anlatarak söyle demektedir: “Yörgüç Pasa bir Türkmen getirene bir hil’at adamis, bunu da tellallarla duyurmustu. Bu yollada pek çok Türkmeni temizlemis oldu.” Kiliçtan kurtulanlar ise daglara siginirlar. Yörgeç Pasa, Osmancik yöresinde Zeytun’da Kocakayasi adiyla anilan ve Haydar adli bir beye ait hisari fetheder. (11) Zeytun’da bugün Kirca adli bir alevi köyü vardir ve soyadi “zeytun” ve ogullari adiyla çok sayida insan vardir.(12)

2) Yavuz Sultan Selim, Çaldiran savasi dönüsü 24 Kasim 1514’de Amasya’ya gelir ve konaklar, yörede Kizilbas avina adamlarini göndererek katliamlar yaptirir.Subat 1515’de Yeniçeri ayaklanmasini ile pahaliligi ve kitligi bahane ederek, Alevi köylerinin topraklarina el koyarak Sünni esrafa ve dönmelere “timar” olarak verir. (13) Amasya, Tokat, Çorum bölgesinde kirimdan kaçan Alevi köylerine dogudan getirilen Sünni Kürtler iskan edilir. Yörede konustugumuz Kürt Köylüleri 500 ila 300 yillik bir zaman diliminde dogunun çesitli vilayetlerinden geldiklerini söylemektedirler. Bölgede bazi Alevi Kürt köyleri de vardir.

3) Bölgeden biri olan ve Kürt kökenli Iskilipli Ebussuûd Efendi (1545-1574)’in Seyhülislâm olmasiyla ve 30 yilda verdigi fetvalarla “Kizilbas Türkmen katliami”ni “Sünni Seriati” kurallarina göre yasal hale gerirmistir. Yedi Kizilbas öldürenin “Cennete Gidecegi” Osmanli ulemasi tarafindan halka camilerde anlatilmistir. Bu nedenlede Anadolu’nun her yöresinde Alevi Türkmen avina çikilmistir. (14)

4) 1568 yilinda Amasya kadisinin suçsuz görerek saliverdigi Alevileri; Osmanli yönetimi “Gizli sekilde öldürün” diye ferman yollamasi sonucu öldürülürler.

5) Amasya ve Merzifon’daki Kizilbaslarin cezalandirilmasina iliskin 1570 ve 1574 ve 1583 yillarina ait buyruklar ile yörede keyfi katliamlar yapilmistir.

6) Kuyucu Murat Pasa 6.12 l606’da sadrazam olduktan hemen sonra Anadolu’da genis çapli Alevi katliami harekati baslatir. 155 bin Alevi Türkmeni diri diri kazdirdigi kuyulara gömdürür. 1580-1620 yilarinda Osmanli ülkesin de tüm Alevilere devlet terörü uygulanir.

7) Köprülü Mehmet Pasa (1656-1661) Celali ayaklanmalari bastirmak ve eskiya tedibi adi altinda; Anadolu Türkmenlerini kirimdan geçirmis sag kalanlara da zülüm yapmistir.

Selçuklu ve Osmanli döneminde yüzlerce Türkmen Kizilbas toplu katliamlari yapilmistir. Ali Pir Civan’da bu olaylardan birinde önder oldugu için asilmistir. Hüseyin Dede’nin dedigine göre; Köprülü Mehmet Pasa zamaninda asilmis imis. Diger yandan ise Hüseyin Dede Kizilelma Türkmenlerinden oldugunu söylemektedir ki; muhtemelen Kizilcakocaogullari Türkmenleri olasidir. Yörgüç Pasa; bölgedeki Alevi Kizilcakoca ya da Kizilkoca Türkmen kiriminda Ali Pir Civan ve bacisini da olasidir ki asmistir.

Diger bir ihtimal de: Tokat Erbaa ilçesinde Keçeci Baba Ocagina bagli Türkmenler 1519 yilinda Turhal’da Osmanli’ya karsi ayaklan Sah Veli’yi desteklerler. Bu ayaklanmada yenilen Türkmenler katledilirler. Ayaklanmanin önderi Sah Veli; Pir Ali Civan’in babasi da olabilir. Çorum-Amasya-Tokat bölgesinde 300 yili askin bir sürede Osmanli yönetimi Kizilbas katliami yapmistir. Alevi inanç ve tarihi ile ilgili yazili hiçbir belge birakmamis tümünü yakmistir. Bu nedenle söylenceleri ancak genis bir zaman diliminde degerlendirebilmekteyiz.

Ali Pir Civan ve Bacisi’nin türbesi “toplu bir mezar” görünümü de vermektedir. Alevi köylerinde 3,7, 9 kisinin birlikte gömüldügü mezarlara sikça rastlanmaktadir. Bunlar bir dönem “toplu katliamin” yapildiginin göstergesidir. 8. Mt.’yi askin Ali Pir Civan türbesi de bize bu olasiligi göstermektedir.

Türbe köyün güney yamacindaki bayira yapilmistir. Kareye yakin yigma taslardan örülen duvarlarla insa edilen, ahsap tavanli, kiremit çatili bina içine alinan türbe iki kisimdan olusmaktadir.Esas türbenin bulundugu kisim çok daha eski olup, ilave kismiyla 19. yüz yilda yeniden yapilmistir. Yazili mezar tasina ve bir kayita rastlamadik.Tavan eskiden çiçek bezemeli ve oyma ahsap is görünümde imis, zaman içinde çürüdügü için degistirilmis. Amasya yöresinde diger Alevi türbelerinde oldugu gibi; duvarlara asmalarda üzüm salkimlari, karpuz ve bostan yapragi , hurma ve dalli yapraklari ile çesitli çiçek motifli bezemeler islenmistir. Degisik çiçeklerin karmasi ve çok renkli hayat agaci motifleri de duvarlarda, ara yerlerinde sütün basliklarinda ve vazo içerisinde yer almaktadir. Türbenin bas duvarinda Bektasi geleneklerine uygun; sancak, kesgül, taber, kiliç, boynoz boru, asa, teslim tasi, 12 terekli külah ve benzer resimleri yer almaktadir. Bu resim tasvirlerini kimin yaptigi belli degildir. Resimlerin bazi bölümleri tahrip edilmistir. Türbenin basinda eskiden var oldugu söylenen ve mum yakilan kaya kütlesi çikarilmistir. Köyde ve çevrede eski Anadolu uygarliklari ve Bizans kalintilarinin izleri vardir.

Kutsal kabul edilen, Dede Pinari denilen çesmenin suyunun öksürük giderici ve ince hastaliklara iyi geldigine inanilmaktadir.

Türbenin üst kismina kurban kesilme yeri, cemevi, asevi, küçük bir park yapilmistir. Köy Muhtarliginin organizasyonu ile yaz aylarinda Sölen ve Senlikler yapilmaktadir.

Türkmen geleneklerini ve göreneklerini yasatan bu yoksul orman köyüne Kültür Bakanligi yeterli katki sagladigi takdirde; “Orta-Asya’dan Anadolu’ya” tasinarak bugünlere getirilen “Türk Töresi” daha yüzlerce yil yasatilacaktir. Dilegimiz Devletin unuttugu; bu köy ve benzeri “Türklügü sahiplenen” yerlesim birimlerine elini uzatarak, maddi ve manevi destek saglamasidir.

Ali Pir Civan sultanin huzurunda ask-i niyaz ederken, ulu zata yazdigimiz bir deyisle yazimi noktaliyorum.

 

Dün gece düsümde gördüm Sultanim,

Hakk nasip etse de gelsem mihmanim,

Kaslarinda Mim Duasi Kur’an’im,

Yüzüm dergahina sürmeye geldim.

Yolunda kanberim Hamza ile Kemal,

Elestü deminde aldik gevher-ü lal,

Girdim dergahina nikap yesil ile al,

Kaldir perdenide görmeye geldim.

Ali Pir Civan makami türbe-i celil,

Seyh Hasan dedemde önümde delil,

Piri Baba’ma hiç varmayan melil,

Gönül mürsidime varmaya geldim.

Muhammed’e miraçta rehber Ali,

Evvel Ali, Kur’an-i Natik âhir Ali,

Pirim Hünkar Haci Bektas Veli

Pir Civan’im etegin tutmaya geldim.

ONAR BABA’m bu durakta dur dedi,

Sahâvet-kârâne hüccetini hem al dedi,

Kirklar’in Cemi’nde kendin bul dedi,

Dâri didarinda ölmeden evvel ölmeye geldim.

 

Ismail Onarli Anisina bu Alipircivan ocagini sizlerle paylasiyoruz

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

Son Tweetler

No tweets found.

Ziyaretçi Defterinde Son Mesajlar

Thx :)
Keep up the awesome work !! Lovin' it! Also visit my weblog - [url=http://www.gold-visa-spain.com]spain golden visa[/url]
Çarşamba, 20 Eylül 2017
Thank you :)
Wow because this is extremely great work! Congrats and keep it up. My webpage - [url=http://www.integralis.fr/]Livraison: livraison express en 3[/url]
Cumartesi, 09 Eylül 2017
Thx :)
Pośrednicy oraz Agenci pracujący w firmie [url=https://www.azg.net.pl]Biuro Nieruc***ści opole[/url], zapewniają miłą i profesjonalną obsługę klientów
Perşembe, 31 Ağustos 2017
Thx :)
You have got one of the greatest web pages. Also visit my webpage: [url=https://www.carsforsalemarbella.com/listing/17006/]car dealers marbella[/url]
Cumartesi, 12 Ağustos 2017

Duyurular

Etkinlik Takvimi

Etkinlik yok

Takvim

Eylül 2017
P P S Ç P C C
27 28 29 30 31 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30